‘Na de scholing kijken begeleiders anders en trekken ze sneller aan de bel’

Van praktijkkennis in de redactieraad tot online leren en oefenen

Begeleiders zijn dagelijks bij cliënten en merken vaak als eerste dat eten of drinken anders gaat. Daarom moeten zij de signalen van slikproblemen herkennen en begrijpen waarom het advies belangrijk is. Logopedist Mascha Vermeer bracht die praktijkkennis namens Frion in tijdens de ontwikkeling van het leertraject Veilig eten, drinken en slikken (dysfagie). Inmiddels combineert Frion onderdelen van het leertraject met hun eigen praktijkscholing. Mascha vertelt wat volgens haar niet mocht ontbreken en wat deze combinatie oplevert.

Frion ondersteunt bijna 1.000 mensen met een verstandelijke beperking in Noordwest-Overijssel. Dat doet de organisatie onder meer thuis, in de klas, tijdens dagbesteding en werk en op woon- en logeerlocaties.

Als logopedist houdt Mascha zich vooral bezig met slikproblemen, ondersteunende communicatie en gehoor. Naar schatting gaat ongeveer zeventig procent van de vragen die zij krijgt over veilig eten, drinken en slikken. Ze observeert cliënten tijdens verschillende eet- en drinkmomenten, maakt waar nodig video-opnamen en brengt in kaart waar risico’s ontstaan. Daarna bespreekt ze het eet- en drinkadvies met onder anderen de persoonlijk begeleider, gedragskundige en verwanten.

“Het is belangrijk dat het team en de betrokkenen weten waarom zij zich aan een advies moeten houden. Daarom leggen we uit waarom verslikken gevaarlijk is en welke gevolgen het kan hebben. De e-learning en praktijkscholing helpen ons daarbij.”

Begeleiders herkennen de eerste signalen

Frion schakelt een logopedist in na een verslikincident of wanneer begeleiders merken dat eten of drinken anders gaat dan normaal. Die signalerende rol van begeleiders is hierin onmisbaar. “Wij komen op de groep wanneer er vragen of problemen zijn. Begeleiders zijn er iedere dag en kennen de cliënten”, legt Mascha uit. “Zij moeten bijvoorbeeld herkennen dat iemand tijdens het eten hoest en begrijpen dat dit niet zomaar een hoestje hoeft te zijn. Als zij de signalen zien, kunnen ze op tijd iemand inschakelen.”

De juiste kennis helpt begeleiders ook om een eet- en drinkadvies goed uit te voeren. Denk aan rustig eten, een goede houding en wachten tot iemand heeft geslikt voordat je de volgende hap aanbiedt. “Op een groep gebeurt veel tegelijk. Iemand moet naar de dagbesteding en een andere cliënt moet nog uit bed komen. Toch moet je tijdens het eten de rust bewaren. Dat gaat om veiligheid.”

De belangrijkste signalen en situaties in het leertraject

Mascha dacht vanuit haar vakgebied mee in de redactieraad van Veilig eten, drinken en slikken. Logopedisten van verschillende organisaties brachten daarin hun ervaringen samen. “We merkten dat in verschillende organisaties dezelfde problemen en situaties voorkomen. Daardoor kwamen we makkelijk bij elkaar en konden we herkenbare voorbeelden kiezen.”

Voor Mascha moesten in ieder geval de signalen en rode vlaggen terugkomen. Wanneer moet een begeleider aan de bel trekken? Wat gebeurt er tijdens het slikken? En wat kan er misgaan als eten of drinken in de luchtweg terechtkomt?

Ook de dagelijkse situaties kregen een belangrijke plek. In de video’s zie je bijvoorbeeld een druk eetmoment en een verjaardag waarop een cliënt eten krijgt aangeboden dat niet past bij de afgesproken structuur. De video stopt op belangrijke momenten. Daarna legt een logopedist uit wat er gebeurt en wat de begeleider anders kan doen.

“Juist die situaties zorgen voor herkenning. Begeleiders kunnen tijdens het kijken denken: dit doe ik eigenlijk ook weleens. Dan gaan ze vanzelf naar hun eigen handelen kijken.”

De kern kiezen

De redactieraad had nog veel meer onderwerpen kunnen toevoegen. Toch koos de redactieraad bewust voor de belangrijkste kennis en situaties. “We hadden nog wel tien bouwstenen kunnen maken, maar je kunt niet alles onthouden. Ik denk dat we de kern te pakken hebben. De uitleg is kort, de video’s trekken de aandacht en je hoeft geen lange stukken tekst te lezen.”

Eerst online, daarna samen oefenen

Frion gebruikt twee modules uit het leertraject voor medewerkers die werken op een groep met cliënten met slikproblemen. Mascha vertelt: “Medewerkers nemen de informatie eerst online door in de modules. Tijdens de praktijkscholing horen ze de uitleg opnieuw en gaan ze ermee oefenen. Doordat we de stof op verschillende manieren aanbieden, blijft die beter hangen.”

Anders kijken naar cliënten

Mascha merkt in haar dagelijkse werk dat medewerkers na de e-learning en praktijkscholing beter begrijpen waarom de adviezen belangrijk zijn. Ze herkennen signalen eerder en trekken sneller aan de bel.

“Soms komen we op een groep voor één cliënt. Nadat medewerkers de scholing hebben gevolgd, zien ze ineens ook signalen bij andere cliënten. Ze merken bijvoorbeeld dat iemand regelmatig hoest tijdens het eten. Daarna krijgen we soms meerdere nieuwe verwijzingen vanuit dezelfde groep.”

Volgens Mascha helpt de achtergrondkennis ook bij het opvolgen van adviezen. Medewerkers begrijpen beter wat er kan gebeuren als een cliënt eten of drinken krijgt dat niet past bij de afgesproken structuur. “Zonder die kennis kan iemand denken: zo erg zal het toch niet zijn? Na de scholing zien medewerkers beter waarom het echt belangrijk is.”